Bir kuyumcu dükkanının çekmecesinde aynı anda üç farklı "para" bulunur: çeyrekler ve gramlar, tartılmayı bekleyen hurda bilezikler ve müşteriden alınan dolar. Hepsi altına endekslidir ama hiçbiri aynı şekilde sayılmaz. Kuyumcu stok yönetimi, bu üç katmanı birbirine karıştırmadan tek has bakiyesinde toplayabilmektir.
1. katman: Sarrafiye
Çeyrek, yarım, tam, ata, gram ve külçe; hepsi adetle alınıp satılan standart ürünlerdir. Sarrafiyenin gram ve milyemi bellidir, işçiliği düşüktür, fiyatı borsaya göre dakika dakika değişir. Bu katmanda stok "kaç adet" sorusuyla yönetilir; ancak has bakiyeye katkısı adet × standart gram × milyem ile hesaplanır.
Sarrafiyede en sık yapılan hata, eski ve yeni basım ürünleri tek kalemde tutmaktır. Gramları ve fiyatları farklıdır; yazılım bunları ayrı ürün olarak tanımlamalı, tek stok mantığıyla adetlerini izlemelidir.
2. katman: Hurda
Hurda, müşteriden alınan ve yeniden satılmayacak olan altındır. Adet anlamsızdır; her parça gramı ve milyemiyle girer. Hurda stoğunda üç işlem vardır:
- Alım: Tartılır, ayarı belirlenir, alış milyeminden fiyatlanır, cariye ya da nakde yazılır.
- Gruplama: Aynı milyemdeki parçalar bir "hurda grubu" olarak tutulur; toplam gram ve has görünür.
- Çıkış: Atölyeye, toptancıya veya eritmeye gönderilirken gruptan parçalı çıkış yapılır; kalan has güncellenir.
Parçalı çıkış desteği olmayan bir programda 300 gramlık hurda grubundan 120 gram gönderdiğinizde kalan 180 gramı elle takip etmek zorunda kalırsınız. Ariyen Core'da hurda milyem grubuyla tutulur, parçalı çıkış ve takas ekranları ayrıdır.
3. katman: Döviz ve gümüş
Döviz kendi kuruyla, gümüş kendi fiyatıyla izlenir. İkisinin de has altınla doğrudan ilişkisi yoktur; ama gün sonunda kasanın toplam değerini görmek için TL karşılıkları has bakiyenin yanında gösterilir. Dövizde alış-satış farkı, gümüşte gram fiyatı ve ayar ayrımı (925, 999) kayıt altında olmalıdır.
Takas: katmanlar arası geçiş
Müşteri eski bileziğini verip yenisini alır: hurda katmanına giriş, sarrafiye veya ürün katmanından çıkış ve aradaki fark nakit ya da cari. Takas, üç katmanı aynı işlemde dokunan tek harekettir ve gram bazında dengelenmesi gerekir. Yazılım takası tek fişte, gram-only mantığıyla işlemeli; TL farkını has kuru üzerinden otomatik hesaplamalıdır.
Has bazlı kasa denkliği
Üç katman ayrı tutulunca gün sonunda tek bir soru kalır: dükkanın toplam has bakiyesi ne kadar? Ariyen'de kasa raporu sarrafiye, hurda, ürün ve nakdin has karşılığını tek satırda toplar; şube ve personel zimmeti bazında da kırılır. Mobil uygulamadaki gişe kasası ekranı aynı rakamı telefonda gösterir.
Uygulamada beş kural
- Sarrafiyeyi eski/yeni basım olarak ayrı tanımlayın.
- Hurdayı milyem grubuyla tutun, parçalı çıkış yapın.
- Alış ve satış milyemini ayrı kaydedin.
- Takası tek fişte, gram bazında dengeleyin.
- Gün sonunu has bazlı kasa raporuyla kapatın.
İşçilikli ürünler: dördüncü katman
Bilezik, kolye, yüzük gibi işçilikli ürünler sarrafiyeden farklıdır: her biri kendi gramı, ayarı ve işçilik şablonuyla kayıtlıdır; barkodlu ya da barkodsuz olabilir. Barkodsuz gram satışı, özellikle burma bilezik gibi tartıyla satılan ürünlerde gereklidir: ürün tartılır, gram ve milyemden fiyat oluşur, stoktan gram düşer. Bu katman has bakiyeye gram × milyem ile katılır; işçilik ise kâr raporunda ayrı görünür.
Alım kanalı ve maliyet
Aynı ürün toptancıdan, atölyeden veya müşteriden (takas) gelmiş olabilir. Alım kanalı ve alış maliyetinin kayıtta tutulması, satışta gerçek kârı görmek için şarttır. Toptancıdan gelen ürünün faturası gelen fatura kutusundan cariye işlenir; atölyeden gelen ürün has borcu olarak atölye carisine yazılır. Maliyeti olmayan bir ürünün kârı hesaplanamaz; program "alış kaydı olmayan ürün" listesi sunuyorsa düzenli kontrol edin.
Gün sonu: has bazlı denklik nasıl okunur?
| Kalem | Miktar | Has karşılığı |
|---|---|---|
| Sarrafiye | 142 adet | adet × standart gram × milyem |
| İşçilikli ürün | 1.184 parça | Σ gram × milyem |
| Hurda | 3.204,6 gr | Σ gram × kabul milyemi |
| Nakit ve döviz | TL karşılığı | Bilgi amaçlı, has dışı |
Toplam has bakiyesi dün akşamki bakiye + alımlar − satışlar − transferler ile karşılaştırılır. Fark varsa hangi katmanda olduğu görülür; sarrafiyede adet, hurdada gram, üründe parça sayılır. Katmanlar ayrı tutulduğu için sayım yalnızca farkın olduğu katmanda yapılır, bütün dükkan sayılmaz.
Sık sorulan bir durum: aynı ürün iki katmanda
Müşteriden alınan sağlam bir çeyrek altın hurda mıdır, sarrafiye mi? Eğer yeniden satılacaksa sarrafiye stoğuna adetle girer; eritilecekse hurda grubuna gramla girer. Karar alım anında verilmeli ve programda seçilebilmelidir. İkisini birbirine karıştıran işletmelerde sarrafiye adedi tutar ama has bakiye tutmaz.
Bu kuralları uygulayan bir dükkanda kasa açığı tesadüfen değil, raporda görünür. Starter paket bile üç katmanı ayrı yönetir; demo firmanızda kendi stoğunuzla deneyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hurda altın stoğu nasıl tutulur?
Adetle değil gram ve milyemle; aynı milyemdeki parçalar grup halinde izlenir, atölyeye gönderirken parçalı çıkış yapılır.
Sarrafiye ile ürün stoğu aynı mı?
Hayır. Sarrafiye standart gram ve milyemli, adetle satılan ürünlerdir; işçilikli ürünler gram, ayar ve işçilik şablonuyla ayrı tutulur.
Döviz kuyumcu stoğuna dahil mi?
Döviz kendi kuruyla ayrı izlenir; kasa raporunda TL karşılığı has bakiyenin yanında gösterilir.
Takas işlemi nasıl kaydedilir?
Tek fişte: hurda girişi, ürün çıkışı ve fark. Gram bazında dengelenir, TL farkı güncel has kuruyla hesaplanır.