Neden has bazlı cari?
Bir müşteri 50 gram has değerinde ürünü vadeli aldıysa borcu 50 gram hastır; ödeme günü TL karşılığı o günkü kurdan hesaplanır. TL ile tutulan borç kur yükseldiğinde gerçek değerini kaybeder. Toptancıyla ilişkide de aynı kural geçerlidir: kuyumcu toptancıya has borçlanır, ödeme has ya da TL ile yapılır.
Öne çıkan özellikler
- Has bazlı bakiyeBorç ve alacak gramla, TL karşılığı canlı.
- EmanetMüşteri emaneti ayrı ve gramla.
- Kısmi kapatmaTL, has veya ürünle; kur o anda sabitlenir.
- Vade takibiVadesi geçen cariler ayrı liste.
- Belge bağlantısıFatura, gider pusulası ve banka hareketi cariye bağlı.
- Şube carisiTransfer onayıyla otomatik oluşur.
Emanet, borç ve alacak
- Emanet: Müşterinin size bıraktığı altın ya da nakit; sizin borcunuzdur, has gramla tutulur.
- Borç: Müşterinin size ödemesi gereken has veya TL.
- Alacak/borç kapatma: TL, has altın ya da ürünle kısmi veya tam kapatma; kur kapatma anında sabitlenir.
- Vade: Vade tarihi ve hatırlatma; vadesi geçen cariler ayrı listede.
Cari hareketleri ve belge
Her satış, alış, ödeme, emanet ve takas cariye otomatik işlenir; hareket kaynağı (Core, Mobile, Web) ve kullanıcı kaydedilir. Bireyden altın alımında gider pusulası, satışta e-Fatura veya e-Arşiv cari hareketine bağlanır. Banka hareketleri bağlıysa havale otomatik cariyle eşleşir.
Toptancı ve şube carisi
Toptancı carisi has bazında borç/alacak ve ürün alış geçmişini tutar; gelen e-Faturalar cariye düşer. Çok şubeli işletmelerde şubeler arası transfer onaylandığında otomatik şube carisi oluşur: hangi şubenin hangisine has borçlu olduğu ayrı izlenir; merkez tüm şube carilerini görür.
Vadeli satış nasıl açılır?
Vadeli satışta ürün teslim edilir, borç has gramla cariye yazılır ve vade tarihi girilir. Ödeme günü müşteri TL öderse o günkü has kuru üzerinden gram düşülür; has öderse gram doğrudan düşer; ürünle kapatırsa ürünün has karşılığı düşülür. Her ödeme kısmi olabilir; kalan bakiye gramla devam eder. Vade geçtiğinde cari listede ayrı görünür, hatırlatma yapılır.
Emanet altın ve tamir
Müşterinin tamir, tadilat ya da saklama için bıraktığı altın emanettir; has gramla kaydedilir ve fiş verilir. Tamir bitince ürün teslim edilir, işçilik tahsil edilir, emanet kapanır. Emanet listesi bekleyen işleri ve teslim tarihlerini gösterir. Müşteri emanetini ürün alarak kapatmak isterse emanetin has değeri satıştan düşülür.
Cari ekstre ve mutabakat
Müşteri ya da toptancı ekstresi hareket bazında has ve TL sütunlarıyla alınır: satış, alış, ödeme, emanet, takas. Ekstre PDF olarak paylaşılır; mutabakatta iki tarafın has bakiyesi karşılaştırılır. Banka hareketleri eşleştiği için havaleyle yapılan ödemeler ekstrede kendiliğinden yer alır.
Cari risk ve limit
Her cariye has bazında limit tanımlanabilir; limit aşıldığında satış personeli uyarı alır, yönetici onayıyla devam edilir. Vadesi geçen bakiyeler gün sayısıyla listelenir; uzun süredir hareket görmeyen cariler ayrı raporda görünür. Bu iki liste, tahsilat görüşmelerinin hangi müşteriyle önce yapılacağını söyler.
Cari hareketlerinde yetki
Cari açma, bakiye düzeltme ve iptal yetkiye bağlıdır; satış personeli cari hareketi oluşturur ama bakiyeyi elle değiştiremez. Her hareketin kim tarafından, hangi cihazdan ve ne zaman yapıldığı kaydedilir; iptal edilen hareket silinmez, iptal kaydıyla işaretlenir. Bu yapı hem iç kontrol hem de mutabakat anlaşmazlıklarında dayanak sağlar.
Toptancı ile has mutabakatı
Toptancıyla ilişki tipik olarak has bazlıdır: mal has borcuyla alınır, ödeme has ya da TL ile yapılır, TL ödemede o günkü kur üzerinden gram düşülür. Dönem sonunda iki tarafın has bakiyesi karşılaştırılır; fark varsa hareket bazında ekstre üzerinden bulunur. Ariyen toptancı carisinde her alışın fatura ve fiyat kaydı, her ödemenin kur ve tutar kaydı vardır; ekstre PDF olarak paylaşılır. Birden çok toptancıyla çalışan işletme toplam has borcunu ve vade dağılımını tek raporda görür.
Şube carisi de aynı mantıkla çalışır: şubeler arası transfer onaylandığında has borç otomatik yazılır ve merkez tüm şube bakiyelerini izler.
Müşteriye şeffaflık
Has bazlı cari müşteriye de anlaşılır olmalıdır: ekstrede her hareket gram ve o günkü kurla TL karşılığıyla yazılır; müşteri ne zaman kaç gram borçlandığını ve hangi kurla ödediğini görür. Ödeme makbuzu ve gider pusulası QR kodla doğrulanabilir. Bu şeffaflık kur tartışmalarını bitirir: kur o günün kaydıdır, sonradan değişmez ve iki taraf aynı belgeye bakar.
Raporlar
- Cari bakiye listesi (has ve TL, anlık kur)
- Vadesi geçen alacaklar ve emanetler
- Müşteri bazlı alış-satış ve ödeme geçmişi
- Toptancı bazlı borç ve alış hacmi
- Şube carileri ve transfer onay geçmişi
Ariyen'de cari kartı Core ve Mobile üzerinde aynıdır; borç ve emanet has bazında tutulur, banka girişleri Muhasebe modülüyle cariye işlenir. Şubeler arası alacak için çoklu şube rehberine bakın.
Sık sorulan sorular
Müşteri borcunu TL olarak da görebilir miyim?
Evet. Bakiye has gramla tutulur, anlık kurla TL karşılığı yanında gösterilir.
Emaneti ürünle kapatabilir miyim?
Evet. Emanet tamamen veya kısmen ürünle, hasla ya da TL ile kapatılır; kur işlem anında sabitlenir.
Toptancıya has borcumu nasıl izlerim?
Toptancı carisinde has borç/alacak, alış geçmişi ve ödeme hareketleri ayrı tutulur.
Cari kimler görebilir?
Rol ve yetkiye bağlıdır; personel yalnızca yetkilendirildiği cari işlemlerini görür.